Łask. Wykop wzdłuż zach. pierzei rynku. Na hałdzie widoczne kości zwierzęce, ułamki ceramiki i drewna, kamienie w szarej warstwie kulturowej. Fot. U. Ruszkowska

Łask. Wykop wzdłuż zach. pierzei rynku. Na hałdzie widoczne kości zwierzęce, ułamki ceramiki i drewna, kamienie w szarej warstwie kulturowej. Fot. U. Ruszkowska

W dniach 6-7 września 2013 r. przebywałam w Łasku i zaobserwowałam warstwy kulturowe w wykopach zlokalizowanych wzdłuż chodnika zachodniej pierzei rynku. Na oko były kopane małą koparką lub ręcznie do głęb. ponad 1 m, szer. około 50-70 cm. Widoczne nowożytne warstwy kulturowe do dna wykopów bez widocznego calca. Na hałdach brunatna ziemia z dużą ilością ułamków naczyń toczonych siwych i kafli nowożytnych, gruzu ceglanego i kości zwierzęcych oraz kamieni – otoczaków. W południowej części wykopu brunatna ziemia przemieszana z czarną spalenizną (ślady pożaru), otoczaki z dawnego bruku rynkowego; za nią ku północy skupisko kości zwierzęcych i ceramiki siwej prawdopodobnie z jakiejś jatki (sklepu mięsnego?). Pośrodku pierzei skupisko gruzu ceglanego pochodzącego zapewne z jakiegoś muru. Wygląda na to, że pierwotnie front pierzei zachodniej znajdował się w głębi obecnego placu rynkowego lub jego linia była nierówna, a odsłonięte warstwy kulturowe ukształtowały się w wyniku porządkowania i niwelacji terenu po jakimś pożarze. Brak nadzoru archeologicznego, ponieważ nie było śladów wybierania zabytków z hałd, a wykopy już były w trakcie zasypywania. Nie mogłam dokładnie obejrzeć wnętrza wykopów, gdyż teren był ogrodzony siatką.

Łask. Wykop wzdłuż zach. pierzei rynku. Hałda przepalonej brunatnej i czarnej ziemi popożarowej. Fot. U. Ruszkowska

Łask. Wykop wzdłuż zach. pierzei rynku. Hałda przepalonej brunatnej i czarnej ziemi popożarowej. Fot. U. Ruszkowska

Dokładne zadokumentowanie wszystkich obiektów i warstw kulturowych mogłoby odtworzyć zasięg rynku w poszczególnych okresach historycznych i przyczynić się do pogłębienia wiedzy odnośnie układu urbanistycznego miasta. W dotychczasowych publikacjach o Łasku nie ma żadnej naukowej pracy dotyczącej rozwoju urbanistycznego. Temu tematowi poświęcone są tylko dwa rozdziały w mongrafii „Łask. Dzieje miasta” oraz lakkoniczny artykuł Marka Kotera: „Rozwój urbanistyczny Łasku”, liczący niewiele ponad 2 strony. Ten ostatni wygląda na podsumowanie jakiejś większej pracy, ale niestety bez przypisów. M. Koter graficznie przedstawia 4 fazy rozwoju przestrzennego miasta (XI – XII w.; XIV w.; XV w. i współcześnie, ale bez XIII i XVI – XIX w.!), natomiast nie podaje, na jakiej podstawie źródłowej je stworzył i wydatował. Nie podaje ani archiwaliów, ani znalezisk archeologicznych, które by potwierdzały jego ustalenia. Przypuszczam, że opracował je na podstawie starych planów i dzisiejszego rozkładu urbanistycznego miasta oraz konfiguracji terenu. Nie mniej jednak zgadzam się z autorem, że rozkład urbanistyczny miasta w formie łukowatego czy półksiężycowatego wycinka koła (zniekształconej owalnicy) jest na tyle nietypowy, wyjątkowy i unikalny w skali Polski, że powinien być pod ścisłą ochroną konserwatorską i pewnie dlatego został wpisany do ewidencji zabytków.
Łask fazy2Uważam, że każde nadzory archeologiczne, a najlepiej prace wykopaliskowe ratownicze na terenie Starówki mogłyby wnieść nowe źródła do opracowania rozwoju przestrzennego miasta w ciągu wieków, tym bardziej że źródła archiwalne są niewystarczające. Łaska Starówka – jak nadmieniłam wyżej – została uznana przez Urząd Konserwatorski za „Strefę ścisłej ochrony historycznej struktury przestrzennej – strefę A” i wpisana tylko do ewidencji zabytków, ale z jakiegoś powodu nie do rejestru zabytków, który narzucałby bardziej restrykcyjne wymagania wobec inwestorów. Mimo to powinny w niej obowiązywać nadzory archeologiczne, a nawet prace ratownicze przy każdych pracach ziemnych. Tymczasem, jak wynika z tekstów „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Łask” z lat 2008 i 2012 na wymienionym obszarze zostały przeprowadzone tylko jedne(!) nadzory archeologiczne w ciągu wielu lat! A przyjeżdżając do Łasku widziałam różne wykopy w tej strefie, związane min. z nową zabudową w miejscach tzw. plomb. A przecież każde prace ziemne niszczą bezpowrotnie wszystkie relikty archeologiczne i już nigdy się ich nie odtworzy!

Artykuł został opublikowany w kwartalniku “Na Sieradzkich Szlakach”, nr 4/112/2013/XXVIII, str. 27-29.